درآمدی بر ارتباط توسعهء اقتصادی و جغرافیا
درآمدی بر ارتباط توسعهء اقتصادی و جغرافیا
چکیده
در دنیای امروز که با گذشت دو قرن از آغاز رشد اقتصادی نو،بیشتر جمعیّت جهان در منجلاب فقر فرو رفتهاند و تفاوت کشورهای غنی و فقیر چشمگیر شده است ضروری است در اتخاذ سیاستهای اقتصادی،تمامی عوامل مؤثر مورد شناسایی و بررسی عمیقتری قرار گیرد.شرایط آب و هوایی و موقعیّت جغرافیایی از عوامل مهّمی است که در توسعه هر منطقه نقش مهّمی ایفا مینماید.در واقع هدف از این مقاله شناساندن اهمیّت جغرافیا در توسعهء اقتصادی و نشان دادن ارتباط تنگاتنگ آن دو با استفاده از شواهد و آمار است.سعی شده است با مطالعه و مقایسهء کشورهای غنی و فقیر،بررسی جهان سرانهء تولید ناخالص داخلی،توزیع تراکم جمعیّتی در دنیا،تراکم سرانهء توزیع ناخالص داخلی،مقایسهء درآمد سرانهء کشورهای استوایی،نیمه استوایی و معتدل،و مطالعهء خصوصیات نواحی ششگانهء جهان این ارتباط نشان داده شود تا سیاستگذاران ملاحظات جغرافیایی را در مطالعات تئوریک و اقتصاد سنجی مربوط به رشد و توسعهء کشور وارد کنند و همواره درصدد یافتن راهکارهایی برای جبران ناملایمات جغرافیایی منطقه باشند؛بویژه که انتظار میرود در 30 سال بعدی سهم بالایی از جمعیّت جهان در همین نواحی برخوردار از ناملایمات جغرافیایی زندگی کنند.
مقدّمه
با گذشت دو قرن از آغاز رشد اقتصادی نو هنوز بخش بزرگی از جمعیّت جهان در فقر به سر میبرند و با وجود بهبود شاخصهای رفاهی تمامی کشورها چون افت نرخ باروری،افزایش سالهای امید به زندگی و...از تفاوتهای بین کشورهای عنی و فقیر کاسته نشده و حتی در مواردی چون تولید ناخالص داخلی( GDP )تعدیل یافته براساس برابری قدرت خرید( PPP )شکاف بمراتب عمیقتر گشته است.در سال 1820 متوسط GDP سرانه در اروپای غربی 3 برابر آفریقا بود امّا در سال 1992 این تفاوت به بیش از 13 برابر افزایش یافت.دقیقتر اینکه در سال 1992، GDP سرانهء آفریقا به میزان 1284 دلار(تعدیل یافته برحسب قدرت برابری خرید سال 1990)معادل GDP سرانهء اروپای غربی در سال 1820 بود.آسیاییها طی سی سال گذشته از تجربهء خوبی در رشد درآمد برخوردار بودهاند،بطوری که متوسط درآمد آنها از 2/12 دلار در سال 1965 به 3239 دلار به سال 1992 افزایش یافت.ولی در آفریقا درآمدها بین سالهای 1971 و 1992 هیچ تغییری نکرده و در آمریکای لاتین و کارائیب میانگین درآمد بین سالهای 1974 و 1992 تنها 7 درصد رشد داشته است.
با ملاحظه چنین وضعیتی ضرورت مییابد که در اتخاذ سیاستهای اقتصادی،تمامی عوامل مؤثر مورد شناسایی و بررسی عمیق قرار گیرد،و در این راستا نقش کلیدی شرایط آب و هوایی و موقعیّت جغرافیایی کشورها در توسعه نباید از نظر دور بماند،اگر چه متأسفانه اغلب اقتصادهای مدرن چنین نقشی را نادیده میگیرند.شرایط آب و هوایی و موقعیّت جغرافیایی از طریق هزینههای حمل و نقل،نوع محصولات کشاورزی و محیطهای بیماریزا بر سطوح درآمد سرانه،نرخ رشد و توزیع جمعیّت تأثیر میگذارد و در نتیجه میتواند در توسعهء منطقه سهم داشته باشد.
هدف از این گزارش شناساندن اهمیّت جغرافیا در توسعهء اقتصادی است و سعی شده است با استفاده از شواهد و آماری که عمدتا برگرفته از مقالات مطرح شده در کنفرانس سالانهء توسعهء بانک جهانی است ارتباط تنگاتنگ جغرافیا و توسعهء اقتصادی به تصویر کشیده شود.برای دستیابی به نتایج روشن،مقایسهای بین کشورهای غنی و فقیر صورت دادهایم و به بررسی جهانی GDP سرانه، توزیع تراکم جمعیّتی در دنیا،تراکم GDP سرانه،
هیئت علمی دانشگاه ؛ عضو بنیاد ملی نخبگان و انجمن علوم سیاسی ایران و مجموعه وزارت اقتصاد
